اصول ایمنی در کارگاه ساختمانی(Health, Safety and Environment)

 

با توجه به آماری که هر ساله توسط اداره کار اعلام می شود، بخش زیادی از حوادث مربوط به کارهای ساختمانی است که به علت عدم توجه کافی یا رعایت نکردن مسائل و اصول ایمنی، اتفاقاتی جبران ناپذیر میفتد. در این قسمت مطالبی را راجع به این موضوع بیان می کنیم.

کلمه HSE  مخفف عبارت Health, Safety and Environment که به معنی سلامت و ایمنی و محیط زیست می باشد.

سازمان های مختلف برای اصول و قوانین ایمنی در کار، اصولی را در هنگام کار تعیین کردند که به این سیستم مدیریتی HSE می گویند. عدم توجه به آن صدمات جبران ناپذیری را در پی دارد. تامین امنیت تجهیزات و تاسیسات و کارکنان از مهمترین کاربردهای HSE میباشد. در آمار حوادثی که هر ساله توسط اداره کار بیان می شود بخش اعظمی از حوادث, مربوط به کارهای ساختمانی است که به دلیل کم توجهی یا رعایت نکردن مسائل ایمنی ایجاد می شود.

در صنعت ساخت و ساز با توجه به اینکه بسیاری از پیمانکاران و اشخاص حقیقی کار می کنند و با توجه به اینکه کارگران زیادی مشغول به کار می باشند و به دلیل پایین بودن سطح فرهنگی کارگران باعث می شود تا ناهنجاری در آن زیاد شود و سطح هوشیاری افراد به دلیل استعمال دخانیات کاهش می یابد که باعث بروز حوادث مختلف می­شود. وضعیت خاص کارگاه  عمرانی در مقایسه با دیگر صنایع مخاطرات بسیاری را در جریان دارد. ازآنجایی که فعالیت های عمرانی تکراری نبوده این موضوع باعث شده تا بسیاری از نکات و موارد نادیده گرفته شود.

اصول ایمنی و بهداشت محیط کارگاه

نیازهای اولیه مثل خوراک و مسکن و بهداشت باید در کارگاه ها به بهترین نحو برآورده شود. محلی مناسب برای غداخوری و آب آشامیدنی سالم باید به مقدار کافی باشد. محل سکونت کارکنان در محیطی مناسب انتخاب شود و تعدادی دسشویی و توالت مطابق با اصول بهداشتی ساخته شود. به ازای هر 25 تا 100 نفر میبایست حداقل یک توالت در نظر گرفته شود. از 100 نفر به بالا به ازای هر 35 نفر اضافی یک توالت در نظر گرفته می شود. شستشو در محیط کار نیز با توجه به شرایط الزامی می باشد.

اصول ایمنی تاسیسات و ماشین آلات

در حین استفاده از جرثقیل و ازین قبیل ماشین آلات باید از علائم استاندارد استفاده بشود و کارکنان در استفاده ازین وسایل باید آموزش های لازم را دیده باشند. ماشین آلات باید توسط افراد آموزش دیده هدایت شود، از آنجاییکه دید کافی برای راننده مهم است اتاق فرمان جرثقیل باید جایی مستقر شود تا دید لازم را داشته باشد. انتخاب مناسب سیم بکسل و بستن بار به نحوه ی صحیح و بازکردن وسایل از بارگیری و همراهی کردن بار در حالت تعادل توسط افراد متخصصص انجام شود. بلند کردن بار بیش از ظرفیت مجاز ممنوع می باشد. ماشین آلات ساختمانی باید مرتبا بازرسی شوند .

وسایل برقی دارای سیستم اتصال به زمین باشند و کلیه ی تجهیزات برقی باید سالم باشند به طور مثال دارای دوشاخه مناسب و فیوز و کلید خودکار باشند.

سقف و سایبان برای دستگاه های جابه جاکننده و ماشین آلات مثل بولدوزرها و جرثقیل و تراک میکسرها و …  در مقابل سقوط سنگ ساخته شود. کلیه ماشین آلات باید براساس یک روش مشخص و مستمر بازرسی شوند. به طور مثال لیمیت سوییچ ها جرثقیل و وینچ ها برای کنترل حد و نمایش وضعیت قبل از اجرای عملیات بازرسی و کنترل شود و مسئولیت اینکار به عهده ی راننده می باشد. کلید قطع کن اضطراری در کلیه ماشین آلات فعال باشد. سیم بکسل های جرثقیل براساس استاندارد بازرسی فنی شود. دستگاه هایی که دارای نقص فنی هستند و نشتی روغن و گازوئیل و بنزینی دارند در کارگاه کار نکنند. رانندگان وسایل نقلیه سنگین باید پایه یک و گواهینامه ویژه خوردرو را داشته باشند و سوار شدن ماشین ها در حین حرکت ممنوع است.

اصول ایمنی داربست

داربستها انواع مختلفی دارند که ساده و معلق و پیش آمده و برجی از انواع داربستها می باشد.

از مهمترین مواردی که باید به آن دقت کرد اجرای درست داربستها می باشد. داربستها تکیه گاه موقت برای اجرای عملیات ساختمانی در ارتفاع می باشد. نصب و تعمیر و پیاده کردن داربست باید توسط شخص  ماهر انجام گیرد. استفاده از نرده و تور حفاظتی با حداقل ارتفاع یک متر در کنار سکوها الزامی است. اگر فاصله ی جایگاه داربست از زمین بیش از یک متر و نیم باشد برای رسیدن به جایگاه نردبان تهیه گردد.

از قراردادن مستقیم داربست روی زمین جلوگیری شود و روی شالوده ای که قابلیت توزیع بار را داد قرار بگیرد. داربستها ظرفیت پذیرش فشار مورد نظر را داشته باشند. قسمت هایی از ساختمان که مقاوم هستند جهت تکیه گاه داربست استفاده شود.

داربست ها باید حداقل در هر 10 متر ارتفاع ، با کمک وسیله ای به ساختمان مهار شوند. داربستهایی که بیش از 4 متر ارتفاع دارند به استثنای محلی که برای عبور کارگران است با حفاظی مناسب محصور شوند. استحکام و ایستایی داربست در صورت تغییر ، مورد بررسی قرار بگیرد.

برای کار در ارتفاعات استفاده از کمربند و کلاه ایمنی ضروری می باشد. کارگرانی که روی داربست کار می کنند باید سلامت جسمانی و روحی داشته باشند. در مواردی که هوا سرد است، برف و یخ وجود دارد نباید کارگران کار کنند. در صورتیکه برف و یخ وجود داشته باشد با پاشیدن ماسه نرم روی آن از سرخوردن کارگران جلوگیری کنید.

در حین کار کارگران، توری مناسب برای جلوگیری از ریختن مصالح یا افتادن ابزار روی کارگران نصب شود. در داربست های معلق یا نوسانی ، از یک جایگاه برای انباشتن مصالح استفاده شود. کار کردن بیش از دو نفر در یک جایگاه مجاز نمیباشد.

اصول ایمنی نردبان

چند نوع نردبان داریم: ثابت و متحرک و قابل حمل و …

کلیه نردبان ها باید در کارهای ساختمانی قرار گیرند. تکیه گاه ها و پایه ها و سایر اعضا برای تحمل بار وارده داشته باشند.

موارد در هنگام استفاده از نردبان:

  1. فاصله پای نردبان از دیوار یک چهارم ارتفاع نردبان باشد. برای نردبانی با ارتفاع 8 متر، فاصله پایه از دیوار حداقل باید 4 متر باشد.
  2. احتمال نشست نردبان در محل تکیه گاه نیز باید مورد توجه قرار بگیرد.
  3. فاصله پله ها حدود 250 تا 300 میلی متر باشد.
  4. نردبان یکطرفه با طول بیش از 10 متر به کار برده نشود.
  5. افزایش طول نردبان با قرار دادن جعبه یا بشکه در زیر آن ممنوع است.
  6. تکیه گاه ها و پایه های آن باید استحکام کافی در برابر بارهای وارده را داشته باشند.
  7. لولای بالای نردبان های دو طرفه باید روغن کاری شود.
  8. از رنگ امیزی نردبان و روغن کاری پایه ها و پله های ان خودداری شود.
  9. نردبان های کشویی تا طول 10 متر دو قطعه و بلندتر از آن سه قطعه هستند. محل اتصالات قطعات و کشوها ضامن داشته باشد و در جای خود ثابت باشند.
  10. عرض سکو برای پیاده شدن از نیم متر کمتر نباشد و به وسیله نرده حفاظت شود.

نکات ایمنی در حفاری کانال و گودال

از جمله مواردی که رعایت اصول ایمنی در آن بسیار ضروری می باشد، حفاری کانال و گودال و پل ها می باشد.

  • حفر کانال باید از بالا به پایین صورت بگیرد .
  • برای جلوگیری از ریزش درخاکهایی که سست می باشند، تدابیر و اقدامات لازم صورت بگیرد.
  • خاکبرداری از مکانهایی که امکان ریزش در آن وجود دارد، مجاز نمی باشد.
  • پروانه کار حفاری قبل از هرگونه اقدامی لازم می باشد.
  • در اطراف محل خاکبرداری نوار خطر نصب گردد.
  • روشنایی لازم برای جلوگیری از سقوط افراد به داخل در هنگام شب از جمله مواردیست که توجه ویژه ای به آن شود.
  • جهت رفت و آمد در کانال از نردبان استفاده شود.
  • استفاده از عینک در هنگام کنده کاری و شکستن سنگ الزامیست.
  • تخته های مناسب برای عبور کارکنان روی کانال مستقر شود.
  • در صورتیکه عملیاتی مثل شمع کوبی در اطراف کانال صورت میگیرد ، کارکردن افراد داخل کانال ممنوع می باشد.
  • وضعیت زمین توسط سرپرست و نقشه های تاسیسات مورد بررسی قرار بگیرد.
  • ایمنی و سلامت رانندگی کامیون ها در هنگام بارگیری الزامیست.
  • کابل های برق و ماشین آلات و نقص فنی آنها باید چک شوند.

از مهمترین قسمت های ایمنی در کارگاه برای مقابله با خطرات ناشی از کار استفاده از تجهیزات مناسب برای هر فردی می باشد.

از مهمترین لوازم استفاده از کلاه ایمنی می باشد در مواقعی که احتمال افتادن اشیا از بالا و برخورد آن با سر در محیط کار باشد. براساس آماری که سازمان جهانی کار داده است، جراحی های ناحیه سر 10 درصد حوادث صنعتی را به خودش اختصاص میدهد . کلاه ایمنی بدنه مقاومی باید داشته باشد تا بتواند در برابر اجسام خارجی مقاومت لازم را داشته باشد.

عینک  و نقاب حفاظتی

در حین کار با سمباده و دستگاه سنگفرز آسیب های زیادی به چشم وارد می شود. استفاده از عینک و نقاب محافظتی از جمله مواردی است که در کارگاه ها باید به آن دقت شود.

سقوط اشیا سنگین و تیز مثل میلگرد و سنگ و … روی پا به خصوص پنجه پا، جراحات شدیدی به وجود می آورد که استفاده کفش مخصوص ایمنی را بالا میبرد.

کفش و پوتین حفاظتی

سقوط اشیاء سنگین و تیز بر روی پا به‌خصوص بر روی پنجه می‌تواند منجر به ایجاد جراحات شدید شود که این امر اغلب در بین کارگران صنایع نظیر معدنکاری، راه و ساختمان و… اتفاق می‌افتد. مهم‌ترین فاکتور در انتخاب حفاظ‌های پا تناسب آن‌ها با انواع خطرات موجود است. حفاظ‌ های پا بر اساس شکل، ناحیه مورد حفاظت، جنس و بعضی از فاکتورهای دیگر به انواع مختلفی تقسیم‌بندی می‌شوند.

استفاده از دستکش نیز برای کارگرانی که با اشیا داغ و برنده یا تحریک کنده پوست سروکار دارند الزامیست. توجه شود دستکشهایی متناسب با فعالیت آنها تهیه شود.

کمربند و هارنس می تواند به صورت موقت یا دائم به نقاط مختلف نردبان یا تکیه گاه هایی مناسب وصل شود تا کاربر را از سقوط در هنگام بالا رفتن و صعود از ارتفاعات محافظت کند.

 

لباس ایمنی

در حین جوشکاری و مشاغل آن کارگران در معرض پرتاب جرقه و سوختگی قرار می گیرند که لباس کار باید مقاوم در برابر جرقه و آتش باشد.

کارگرانی که در جوار ماشین آلات مشغول می شوند باید لباس کار بپوشند که هیچ قسمت از آن باز یا پاره نشود.

استفاده از سربندها و موبند و ایرماف که برای حفاظت از سیستم شنوایی می باشد و ماسک های متناسب با فیلتارسیون هوا کارگران را در امان نگه میدارد. پیمانکاران موظفند که این وسایل و طرز استفاده از آنها را در اختیار کارگران قرار بدهند.

اندازه لباس کار کارگران باید متناسب باشد . در محیط های مرطوب مثلا در آب ها پیمانکار باید متناسب با نوع کار و چکمه لاستیکی  و در صورت لزوم دستکش های غیرقابل نفوذ تهیه شود. در مواردی مثل سمباده زنی و جوشکاری و عینک و نقاب مخصوص فعالیت در نظر گرفته شود.

وجود برخی از وسایل مثل جعبه کمک های اولیه در صورتیکه ده نفر و کمتر از 50 نفر مشغول به کار باشند الزامی است تا در صورت بروز حوادث تا رسیدن اورژانس به محل، کفایت می کند. سیستم اطفاء حریق خدماتی است که برای خاموش کردن و کنترل و هدایت آتش های ناخواسته انجام میگیرد. سیستم اطفاء حریق به دو صورت انجام میگیرد که روش دستی توسط اشخاصی صورت میگیرد. روش خودکار این سیستم به صورت خودکار و بدون حضور عوامل انسانی انجام میگیرد. نکته ا یکه دیوار حریق باید در هر طبقه به طور مجزا نصب بشود.

ایمنی در دپوی مصالح

مصالح باید  طوری انباشته شوند که مزاحمتی برای عابرین نداشته باشد. آجر و سفال تا ارتفاع حدود 2 متر باید چیده شوند. ورق های فلزی به صورت افقی انباشته شوند و ارتفاع آن از یک متر تجاوز نکند. هنگام انبار کردن مصالح در کنار دیوار و تیغه ها باید دقت شود فشاری بیش از اندازه به دیوار وارد نشود. مصالح ساختمانی ای که قابلیت اشتغال دارند باید علامت گذاری شوند و به طور جداگانه ای انبار شوند. در صورتیکه قسمتی از سواره رو یا پیاده رو مسدود شود باید زیر نظر دستگاه نظارت اینکار انجام گردد تا راه های انحرافی تامین شود.

با توجه به اهمیت زیادی که این موضوع دارد آیین نامه های مختلفی برای اینکار تهیه شده است.

کاربرد HSE در پروژه ساختمانی

با توجه به اهمیت حوزه ایمنی در کارگاه‌ های ساختمانی، آیین‌نامه‌های حفاظت فنی و بهداشت کار مصوب شورای عالی حفاظت فنی به تعداد بیش از ۶۵ سرفصل با موضوعات کاربردی در کلیه مشاغل صنایع، جهت اعمال حداقل‌های ایمنی و پیشگیری از بروز حوادث و خسارات تدوین شده است که برخی از آنها به شرح زیر می باشد:

  •  آیین‌نامه حفاظتی کارگاه‌های ساختمانی
  •  آیین‌نامه ایمنی در کارگاه ساختمانی
  •  ایمنی کار با ماشین‌آلات عمرانی
  •  آیین‌نامه حفاظت و بهداشت عمومی کارگاه
  •  آیین‌نامه ایمنی کار در ارتفاع
  •  پیشگیری و مبارزه با آتش‌سوزی در کارگاه
  •  آیین‌نامه ایمنی ماشین‌های لیفتراک
  • ضوابط اجرایی ماده ۵۸ آیین‌نامه علائم ایمنی کارگاه
  • آیین‌نامه حفاظتی مواد خطرناک و مواد قابل اشتعال و مواد قابل‌انفجار
  • دستورالعمل اجرایی آیین‌نامه ایمنی امور پیمانکار

نتیجه گیری

آسایش و بهره برداری مناسب و صرفه اقتصادی و ایمنی از مهمترین اهداف مقررات ملی ساختمان می باشد که مبحث دوازدهم مقررات ملی با عنوان ایمنی و حفاظت کار در حین اجرا ، به طور کامل نکات ایمنی را مطرح کرده و در سایر مباحث 22 گانه به طور اختصار حداقل های مورد نیاز ساخت و ساز را بیان نموده است. امید است با بهره گیری از آخرین دستاوردهای روز برای جامعه کشور، نکات اساسی که در این مباحث مطرح شده، اجرا شود تا کمترین صدمات به جامعه ی انسانی وارد شود.

 

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *